مير امام الدين متخلص به درويش (44)
مير امام الدين متخلص به درويش فرزند حضرت شيخ سعدالدين احمد انصاري مي باشد. وي علوم متداوله را فراگرفت و در علم نجوم وهيأت آثار گرانبهايي را نگاشت و شعر هاي نغزي را سرود كه نمونه هايي از اين سروده ها در ديوان وي به طبع رسيده است. ديوان وي شامل غزليات، قصايد، رباعيات و... مي باشد. او رساله اي در شرح احوال حضرت "حاجي صاحب پاي منار" نوشته كه در پنج فصل ترتيب گرديده است. نمونه اي از غزل هاي اورا باهم مي خوانيم:
خيز وبار غم دهر از دل غمناك انداز سوي او پاي طلب چابك و چالاك انداز
نو بهار آمد وخاموشي بلبل عيب است شور وغوغا به سرا پرده افلاك انداز
باغبان منت خاصيت مي در گل ماست استخوان ريزة ما را به رگ تاك انداز
خار دامان ره دوست بود شغل مراد آتش نفي بر اين خرمن خاشاك انداز
اي كه ازخنجر هجر تو به دل مجروحم مرهم وصل بدين سينة صد چاك انداز
گردلت چهرة مقصود عيان مي طلبد پرده بي خبري بر رخ ادراك انداز
شكر انعام تو شد ورد زبان درويش گرگهي شكوه كند در دهنش خاك انداز
قاضي ابوبكر حميد الدين عمر(45)
قاضي ابوبكر حميد الدين عمر فرزندمحمود المحمودي بلخي در سده دوازدهم ميلادي همروزگار سلطان سنجرسلجوقي در بلخ مي زيسته است. وي مدتي به صفت قاضي القضات بلخ اجراي وظيفه كرده است. در همين زمان وقتي انوري شاعر مشهور كشور به اتهام هجو كردن بلخ، مورد تنفر مردم بلخ واقع شد ومعجر برسرش انداختند و مي خواستند از شهر بيرونش كنند، وي( قاضي حميدالدين) از انوري حمايت نمود.
قاضي حميد الدين علاوه بر دانش هاي قضايي وشرعي، برعلوم ادبي نيز تسلط واحاطه داشت. "مقامات حميدي" يكي از كتب مشهور ومعتبر وي درنثر مي باشد. همچنان كتاب هاي مقامات، وسيله العفاه الي اكفي الكفاه، حنين المستجير الي حضرت المجير، روضه الرضا في مدح ابي الرضا، قِدح المغني في مدح المعني، رساله الاستغاثه الي الاخوان الثلاثه، منيه الراجي في جوهر الناجي و سفرنامة مرو، ازجمله آثار گرانبهاي او مي باشند. قاضي حميدالدين در سال 1164 م . دار دنيا را بدرود گفت و به جوار حق آرميد. اين هم نمونه اي از اشعار او:
چون آفتاب وماه قدم برفلك زنيم گر با خيال وصل تو نان برنمك زنيم
ما راچو ميزباني وصل تو شد يقين حاشا كه بعد ازين نفس از كوي شك زنيم
آن دم مبادمان كه به اشراك واشتراك دستي در آستين غم مشترك زنيم
اي داده وعده هاي كمابيش صبركن تانقد عشوه هاي ترا بر محك زنيم
مولانا خال محمد خسته(46)
مولانا خال محمد خسته فرزند ملا رستم در سال 1902 م در قريه دهباز ولايت ختلان (تاجكستان امروزي) ديده به جهان گشود. در سن پنج سالگي همراه خانوده اش به مزارشريف رفته و اقامت گزيد. در آن جا از نزد پدر، دانش هاي متداول را فرا گرفت وسپس در سال 1924 م جهت تحصيل بيشتر عازم هند گشت و در مدارس مهم دهلي درس خواند. دو دفتر شعر به نام خمستان و رمز حيات را در آن جا به نشر رسانيد. در سال 1936 م بار ديگر به به وطن برگشت ومشغول تدريس در مدرسه هاي شهر مزارشريف گرديد. در ماه مارچ 1949 م به وكالت دورة هفتم مجلس شوراي ملي انتخاب گرديد. در سال هاي 1953 – 1955 م مسووليت فروش كتاب ها را در كتاب فروشي ابن سينا در كابل به عهده گرفت و بعد از آن در سال 1956 م كتابفروشي خسته را در شهر كابل بنا نهاد. چندي هم در مدرسه خواجه خيران شهر مزارشريف به عنوان مدرس ايفاي وظيفه نمود. باز به كابل آمد تا اين كه در سال 1973 م دار دنيا را وداع گفته و در شهداي صالحين دفن گرديد. از خال محمد خسته آثار فراواني در زمينه ادبيات دري و خوشنويسي به ياد گار مانده است كه از آن جمله مي توان به اين كتاب ها اشاره كرد: مجموعه اشعار شش جلدي وگزيده آن ها در دو جلد، مثنوي نفخ صور، معاصرين سخنور، شعر منثور، مجموعه مقاله، يك دسته مقالات،آداب خط نستعليق، كلمات، حكمت آيات، انتخاب اشعار بياضي، انتخاب شعراي معروف قرن هاي 12 و13 هجري، خطاطان قرن 11 تا 14 هجري، تذكرة يادي از رفته گان، كارستان بلخ در تاريخ بلخ وسلسله امرا وسلاطين آن، دبيرستان بلخ در پنج بخش، افكار خسته، فرياد خسته، مرضيات و دبستان فيض.
اينك يك نمونه از سروده هاي او:
ديده بگشا ز ادب محفل رازاست اينجا دم نگه دار كه سر دردم گاز است اينجا
جذبه شوق بود راهزن صبر وثبات تب و تاب نفس آيينه گداز است اينجا
همه دانند كه از دل به لب آيد نفسي كس نفهمد چه به سوز و كه به ساز است اينجا
عشق را چاره نباشد ز طلبگاري حسن خرمن سوخته گان شعله نواز است اينجا
عالمي مست قيام است وركوع است وسجود زاهد خشك نه تنها به نماز است اينجا
خسته آخر كه به سر منزل مقصود رسد هر كه بيني به رهي در تك وتاز است اينجا
سيد صديق خان گوهري بلخي(47)
سيد صديق خان گوهري بلخي فرزند سيد محمد عثمان خان در سال 1263 ه . ش( 1886 م) در ولايت بلخ ديده به جهان گشود. خط و شعر را از نزد استادان بزرگ روزگار آموخت. در زمان عبدالرحمن خان به امر امير، همراه خانواده اش به كابل مسكن گزيد و در زمان امير حبيب الله خان با اجازه وي دوباره به مزارشريف برگشت و تحصيلات خويش را در زمينه طب، فلسفه، حكمت و علوم ادبي به پايان رسانيد. مدت ده سال در مدرسه رييس باشي شهر مزارشريف تدريس نمود. در سال 1330 ه . ش(1953 م) حين عزيمت به حج در شهر مدينه چشم از جهان فروبست و در جنت البقيع مدفون گرديد. ازاو يك ديوان شعر شامل هشت هزار بيت برجاي مانده است.
تا به فكر باده نوشي كام وناكامم هنوز حيرتي دارم مپرس زآغاز و انجامم هنوز
عشق مي جوشد ز اجزاي تنم تا دم زنم سربه سر محو جنونم نيست آرامم هنوز
بحر قلزم گشته لوح سينه ام از فضل رب پيش گوهر ناشناسان بادة جامم هنوز
صبح اقبالم ولي اندر نظر هاي خسان تيره وتاريك مي بينند چون شامم هنوز
زاهدا! چون نيكنامي عيب معيوبان مكن از ازل من در هواي عشق بد نامم هنوز
گوهري نوشيده ام جامي ز صهباي الست از ازل گويا كه رند دُرد آشامم هنوز